Yarınki Türkiye - Nurettin Topçu

Topçu'nun "Yarınki Türkiye" metni, varlık, düşünce ve hareket arasındaki ilişkiyi temel alarak, birey ve toplum, geçmiş ve gelecek, Doğu ve Batı medeniyetleri gibi konuları derinlemesine inceler. Metin, mevcut toplumsal ve düşünsel sorunlara eleştirel bir bakış açısı sunarken, bu sorunlara yönelik çözüm önerilerini de dile getirir.

Ana Temalar ve Önemli Fikirler:

1. Varlık, Düşünce ve Hareket Üçlemesi: Topçu, alem’i "Varlık, düşünce ve hareket" üçlemesiyle tanımlar. Varlığı hareketin başlangıç noktası, düşünceyi kılavuz, iş ve hareketi ise hayatın gayesi olarak görür. Hareketi, dünyanın milyonlarca hareketle kendi kendini ortaya koyduğu büyük bir laboratuvar olarak betimler. İnsan iradesine sunulan zorunlulukların, anlayış, deha, kanun ve hayat düzeni, ahlak ve iman sistemi olduğunu belirtir.
2. "Alem, üç şeyin bütünüdür: Varlık, düşünce ve hareket. Varlık, hareket noktası, düşünce kılavuz, iş ve hareket ise hayatın gayesi gibi görünüyor."
3. Birey ve Toplum İlişkisi: Aşırı Toplumculuk ve Aşırı Bireyciliğe Eleştiri: Topçu, Durkheim'ın bireyin topluma tam teslimiyetini öngören determinist sistemini eleştirir. Bu sistemde bireyin ruhi varlık olarak pasif kaldığını, topluma göre cansız bir madde gibi değerlendirildiğini ifade eder.
4. "Dürkeym'e göre ferdin iradesi, kendini en iyi şekilde cemiyete intibak ettirmek, yani ona layıkı ile teslim olmaktan ibarettir. Ancak bu derecede tam bir determinizm sistemi içinde bir iradenin varlığını bile izah müşkuldür. Fert her yerde ve her zaman cemiyetin zaruretlerinden ibaret bir determinizm çemberi içine sıkışmış bulunmaktadır."
5. Nietzsche'nin "sürü" olarak adlandırdığı toplumun dışında kalan "üstün insanlar" (übermensch) kavramına ve onlara atfedilen ahlaki ve ideal yaratıcılığına da değinir. Ancak Topçu, aşırı toplumculuk ile aşırı bireycilik arasında bir uzlaşma arayışına girmez. Toplumun bir "benlik" değil, dış etkilerin pasif bir karmaşası olduğunu, gerçek benliğin ve kişiliğin bireyde bulunduğunu savunur. Toplumun bireyi "avladığını" ve ona "iğreti bir şahsiyet" giydirdiğini, bireyin samimi hislerini ve gerçek kişiliğini feda etmek zorunda kaldığını vurgular.
6. "Cemiyet ise, asırlık evrimi içinde tanınmayacak kadar çehreler değiştiriyor... Fertlerin, esasını doğuşla dünyaya getirdikleri ruhsal hallerin sentezinden ibaret şahsiyet, cemiyetin onlara giydirmek istediği iğreti şahsiyetle ekseriya mücadele halindedir."
7. Toplumdaki taklitçi davranışlara dikkat çeker, insanların gözyaşlarının, kahkahalarının, alkışlarının ve kararlarının çoğunlukla bir taklit ürünü olduğunu belirtir. Yaratıcılığın bireyden, taklidin ise toplumdan geldiğini ifade eder.
8. "İçtimai hayatın temeli olan taklit, tam bir determinizme dayanıyor. Olaylar, birbirini aynı şekilde tekrar ediyorlar. Hiçbir yenilik taşımıyorlar... Her sahada taklit cemiyetten, yaratıcılık fertten gelmektedir."
9. Modern Felsefelerin Eleştirisi: Pozitivizm, Pragmatizm, Sosyolojizm: Topçu, 19. yüzyılın bu üç felsefesini "hakikat düşmanlığı" ile itham eder. Onların rölativizm temeline dayanarak mutlak bir doğrunun varlığını reddetmelerini eleştirir.

• Pozitivizm: Yalnızca hadiselerin bilgisini gerçek kabul eder ve bilimin deney yoluyla hakikati tanıyabileceğini savunur. Deneyin ötesinin çıkmaz olduğunu belirtir. Topçu, pozitivizmin kalbi öldürmediğini ancak ona saldıran düşmanlar yarattığını ifade eder.
• "Pozitivizm yalnız hadiselerin bilgisini gerçek diye kabul ediyor... Deney, duyularımızla eşya arasında kurulabilen bir takım bağıntılardır. Düşüncemiz ancak bu bağıntılarla hakikate ulaşabilir. Hakikat, bu bağıntıların anlaşılmasından başka bir şey değildir. Bunun dışında, vehim ve hayale bağlanmış bir imandan başka bir şey yoktur."
• Pragmatizm: Hayat ve kainatı "menfaat" kelimesi içine sığdırarak Yahudi ahlakının ülkülerini yaydığını öne sürer. Pragmatik menfaatin pozitif bilimin teknik değerleriyle iyi anlaştığını ve 20. yüzyılın "iş adamı" asrı olduğunu ifade eder.
• "Pragmatizm, hayat ve kainatı 'menfaat' kelimesi içine sığdıran Yahudi ahlakının ülküsünü dünyaya yaydı. Menfaate bağlı olmayan doğru bir fikir bulunmadığını ileri süren Amerikan zihniyetinin bununla güttüğü bir menfaat elbette olacak... Yirminci asır, 'menfaatini bilen adam', 'iş adamı' asrı oldu. Şu halde Yahudi cemaatı bu asrın mürşitleri kesildi."
• Sosyolojizm: Durkheim tarafından kurulan bu felsefenin, hakikati toplumun tasarımlarından ibaret saydığını belirtir. Toplumun şartları değiştikçe hakikatin de değiştiğini, mutlak hakikat olmadığını savunur.
• "Sosyolojizm, felsefede hakikat dediğimiz şeyin cemiyetin tasarımlarından ibaret olduğunu ortaya koyan sistemdir... Mutlak hakikat yoktur. Cemiyetin şartları dışında bir fikir kendiliğinden hakikat olamaz. Ahlakın hakikatleri de cemiyetin emir ve yasakları üzerinde toplanır."

1. Rönesans ve Felsefenin Rolü: Topçu, insanlığın her yeni doğuşunun (rönesans), dışarıdan edinilen yaşatıcı kuvvetlerle kendi benliğine dönüş olduğunu ifade eder. Rönesansların büyük zeka eserlerinin tanınmasıyla başladığını, başka medeniyetlerin eserlerinin incelenmesi ve yeni sentezlerin aranmasıyla ilerlediğini belirtir.
2. "İnsanlığın her yeni doğuşu, yani her rönesans kendi dışından tedarik edilen yaşatıcı kuvvetlerle kendi benliğine doğuştur. Bu sebepten rönesans hareketi, büyük zeka eserlerinin tanınmasiyle başlıyor."
3. Çin'deki hayat nizamı, eski Mısır'daki ebediliği kazıyan sanat, Yunan'daki an içinde yaşama aşkı, İslam'daki Allah'a teslimiyet ve Batı'daki yaratıcılık sevgisi gibi unsurların her birinin kendi rönesanslarını yarattığını ifade eder. Rönesansların birbiriyle bağlantılı olduğunu ve insan ruhunun oluşumunu tamamladığını savunur.
4. Felsefenin, aklın bütünüyle kavrayışı ve ahlakın sanatkârı olduğunu vurgular. Felsefi görüşe sahip olmayan toplumların ahlaki bir düzene ulaşamayacağını, vicdanların ayrılacağını belirtir.
5. "Aklın bütün halinde kavrayışı demek olan felsefe, ahlakımızın da sanatkarıdır... Felsefesi olmayan cemiyet, ahlak nizamı denen, vicdanlarımızı denkleştirici selamete ulaştıramaz."
6. Topçu, felsefenin insanı insan yaptığını ve Anadolu'nun bin yıllık tarihi içinde felsefesinin tüm unsurlarını ortaya koyduğunu, kendi felsefesini yapacak çocuklarını da yine kendi bağrından çıkaracağını iddia eder.
7. Merhamet, Aşk ve Sanat: Metinde merhamet, aşkın kaynağı olarak yüceltilir ve ilahi bir sima taşır. İsa'nın egoizmin iki aşırı ucundan (savaş ve cinsel arzulardan) iğrenmesiyle merhameti ilişkilendirir. Merhametin pasif bir ruh hali değil, insanın kendine üstün bir kudretin, ebedi olması istenen varlığın zevalini seyretmesi olduğunu belirtir. Aşk ve merhametin birleştiği anlarda insanın kendini aştığını ve Tanrılaştığını hisseder.
8. Dostoyevski'den alıntılarla, acı çeken, perişan bir milletin idealini yaşatan Karamazof kardeşlerin kahramanının evrensel merhametini örnek gösterir. Sanatın kendi kendine var olmadığını, toplumun örflerinden, ahlakından, din duygusundan ve dünya anlayışından beslenen felsefeden güç ve ilham aldığını belirtir. Anadolu'nun sefaletini ve ruhunu anlatacak bir sanatkar bulamamasını felsefe eksikliğine bağlar.
9. Milliyet ve Milli Kültür: Topçu, milletin var olmadan önce ölü bir coğrafya ve bilinci oluşmamış bir tarih olduğunu söyler. Milletin, coğrafya ve tarih çemberinde değerleri toplayarak şuur ve irade haline getirici bir "hamle" ile oluştuğunu belirtir. Fransızların dil ve kültürden, Almanların ırk davasından, İngilizlerin ekonomi hırsından bu hamleyi aldığını; Türk milletinin ise bu yapıcı aşkı, "İslam dininden, onun aleme yayılma idealinden" aldığını ifade eder.
10. "Biz bu kuvvet iradesini fertte var olmak iradesinin karşılığı olan bu yapıcı aşkı, İslam dininden, onun aleme yayılma idealinden aldık."
11. Milli tarihin köklerini "Allah" adına ve "Şehadet kelimesi"ne bağlar. Milli birliğin ruh ve ahlak birliğinden güç aldığını, yükseliş devrinin bu toplumsal yapı üzerinde barındığını vurgular.
12. Milli bir ekonominin önemini vurgular, mevcut ekonomik sistemin köylüyü işsiz bıraktığını ve spekülasyona dayandığını eleştirir. Üretimin sadece bugünkü ihtiyaçları karşılamakla kalmayıp, milletin yarınki varlığını ideal gayeye ulaştırmak için yapılması gerektiğini savunur.
13. Topçu, mevcut Türk toplumunun içinde bulunduğu durumu "hasta bir vücut" olarak tanımlar. Geçmişine düşman, gençliği ihtiraslı, şehirli ve köylünün birbirine yabancı, cahili münevveriyle alakasız, zengini fakiri sömüren, dili yaralı bir toplum tablosu çizer.
14. "Bugün biz, hali mazisine garazkar, gençliği ihtiraslılığına, şehirli köylüsüne yabancı; cahili münevveriyle alakasız, serveti sefaletini sömüren, kuvvetlisi mazlumuna saldıran; kuvveti huzurunu, kültürü imanını kemiren, bedeni ruhuna musibet olan; anadilinin katili, milletinin tarihine iftira yağdıran, particiliği düşmanlık haline koyan; çocuklarının hayat sahası olmayan... bir cemiyetiz."
15. Eğitim ve Gençlik: Mevcut eğitimin 20. yüzyıl skolastiğini yaşattığını, ezbercilik ve düşünme hürriyetinden yoksun metodlar kullandığını belirtir. Psikoloji kültürü olmadan edebiyat öğretiminin, gazeteyi ve sinemayı Fuzuli ve Goethe'ye tercih eden "halk adamları" yetiştirdiğini ifade eder. Gençliğe iş sevgisi ve vazife sevgisinin aşılanması gerektiğini vurgular.
16. "Bugünkü mektep, XX. asır skolastiğini yaşatıyor. İlk ve orta öğretim on bir sene aynı fabrikadan çıkan klişeleri her zihinde tekrarlatan cihazlardır. Yüksek öğretim, bu ezberciliği ve düşünme hürriyetine kavuşturmayan, yaratıcılıktan mahrum metodları mahdut bir sahaya tatbik ediyor."
17. Modernleşme adı altında özünden uzaklaşan, Batı'nın taklitçisi haline gelen bir aydın kesimin ve buna karşılık kendi özünü koruyan köylünün iki ayrı millet gibi ayrıştığını dile getirir.
18. Dini Yaşam ve Din Adamlarının Durumu: Topçu, vahiy dinlerinde mitolojik unsurların bulunmasını, din adamlarının halkın hayalperest zaaflarından faydalanarak kazanç peşinde koşan bir "esnaf zümresi" olmasına bağlar. Gerçek dinin mitolojiden ayrılması gerektiğini savunur.
19. "Vahiy dinlerine, mitolojik unsurlar sokanlar, halkın hülyaperest ve mitolog zaaflarından faydalanarak müşteri celbine uğraşan ve Allah iradesini bilmedikleri için, insanın hülyalariyle iman sistemleri kurmaya çalışan din adamlarıdır. Bunların alışverişleri Allah'la değil, insanlarladır, bunlar sadece kazanç peşinde olan bir esnaf zümresidir."
20. Günümüzdeki din adamlarının (imamların) vazifelerini kaba saba yerine getiren bir "otomat" haline geldiğini, mihrapta öne geçip başka zaman en arkada kaldığını, düğünde oyuna çıkıp sofrada duacı olduğunu belirterek eleştirir. Kimi köylerde camilerin sadece cuma namazlarında ve ramazanlarda açıldığını, imamın maaşını alan bir memur gibi tarihteki en ruhsuz ve anlamsız devrini yaşadığını ifade eder.
21. İnkılapçılık ve Muhafazakarlık: Topçu'ya göre dar anlamda inkılapçılık basit bir taklitçilikten ibarettir ve gerçek milliyetçilikle bağdaşmaz. Gerçek inkılapçılığın, muhafazakarlığa zıt bir eğilim değil, onu tamamlayıcı bir cevher olduğunu savunur. Milli hayatı mevcut düzen içinde, çağın gereklerine göre, tekniğin, bilimin ve felsefenin gelişmesine paralel olarak ayarlamak ve yeni yönler vermek gerektiğini ifade eder.
22. "Bizce hakiki manada inkılapçılık, muhafazakarlığa zıt bir temayül değil, onu tamamlayıcı bir cevherdir ve böyle anlaşıldığı zaman milli hayata, muayyen bir nizama bağlı olan herkesin o nizamı muhafaza edici olması ilk şart olarak anlaşıldıktan sonra, bu nizam içerisinde, milli hayatı devrin icaplarına göre... ayarlamak ve yeni görüşler içerisinde inkişafına yeni yeni istikametler vermesi inkılapçılık diye telakki edilmelidir."
23. Geçmiş ve Gelecek: İnsanlığın geleceğin endişesiyle yaşadığını, mevcut durumun felaket dolu bir sona hazırlık olduğunu belirtir. Kendi mukadderatımızla bağımızı kestiğimizde "soysuzlaşma"nın başladığını, başkalarının kaderimizi yönetmeye başladığını söyler.
24. "İnsanlık bugünden ziyade, yarının endişesiyle yaşıyor, halinden ziyade akıbetini düşünüyor... Biz mukadderimizle alakamızı kesince, başkaları bizim mukadderatımızı idare edici oluyorlar."
25. Geçmişin (mazinin) milletlerin temel taşı olduğunu, yaratıcı kuvvetlerin oradan geldiğini ve hafızanın şuurun şartı olduğunu vurgular. Geçmişten bir şey almadan yapılan yeni eserlerin "ölü varlıklar" olduğunu, toplumların, davaların, vicdanların ve kendilerinin "canlı ölüler" olduğunu ifade eder. Türk milletinin ruh davasının, tarihe gömülmüş temellerini yıkmak isteyen komünistler gibi düşmanları olduğunu, ancak bu temellerin bin yıllık kuvvetle onlara karşı duracağını belirtir.
26. "Milletlerin mazisini teşkil eden bütün eski hareketler, eski eserler ve düşünürler, onun temel taşlarıdır... Eskiden bir şey almadan yeni eser yapmaya kalkanlar ölü varlıklar elde ediyorlar. Bunların cemiyetleri ölü, davaları ölü, vicdanları ölü, kendileri de canlı ölülerdir."

Sonuç: Nurettin Topçu'nun bu metni, Türkiye'nin 1960'lardaki toplumsal, kültürel ve düşünsel buhranına dair derinlemesine bir analiz sunar. Topçu, modern Batı felsefelerinin (pozitivizm, pragmatizm, sosyolojizm) mutlak hakikat ve maneviyatı reddeden yaklaşımlarını eleştirirken, bireyin özgünlüğünü ve yaratıcılığını vurgular. Milli kimliğin İslam medeniyeti ve tarihi köklerle beslenmesi gerektiğini, bir rönesansın ancak felsefi bir temel ve merhamet, aşk gibi manevi değerlerle mümkün olabileceğini savunur. Mevcut eğitim sistemini, ekonomik yapıyı ve dini yaşamı eleştirerek, "namuslu adam" idealine dayalı, milli ve ahlaki bir ekonomik sistem ve gerçek inkılapçılığı savunan bir vizyon ortaya koyar. Metin, bireyin manevi zenginliğini, toplumun ruhsal sağlığını ve milli dirilişi merkeze alan güçlü bir düşünsel manifesto niteliğindedir.